Als veiligheid en werk botsen: lessen uit een week vol extreem weer

Deze week begon voor veel mensen niet met de vraag “Wat staat er vandaag op de agenda?”, maar met: “Kom ik überhaupt veilig op mijn werk?”

Het openbaar vervoer lag grotendeels stil. Vluchten werden geannuleerd. Wegen waren spekglad en op sommige plekken simpelweg onbegaanbaar. Het strooizout raakte op, ongelukken volgden elkaar op en weerwaarschuwingen bepaalden het ritme van de dag. En nog steeds.

In organisaties leidde dat tot onrust, twijfel en lastige keuzes. Want wat verwacht je van elkaar als de omstandigheden allesbehalve normaal zijn?

Worsteling op de werkvloer

Voor werkgevers en werknemers is deze week een zoektocht. Werknemers vragen zich af:

• Ben ik verplicht om te komen?
• Is het veilig?
• Wordt thuisblijven gezien als onwil of als gezond verstand?

Werkgevers worstelen met andere vragen:

• Hoe waarborg ik veiligheid én continuïteit?
• Waar ligt mijn verantwoordelijkheid — en waar die van de werknemer?
• Wat als ik vandaag soepel ben, maar morgen niet meer?

Extreem weer zorgt voor spanningen. En juist dan is helderheid essentieel

Wat zegt de wet en wat zegt het gezond verstand?

De Nederlandse arbeidswetgeving biedt een kader, maar geen kant-en-klare antwoorden voor dit soort dagen.

De Arbowet verplicht werkgevers om te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving. Dat geldt ook als het weer risico’s met zich meebrengt. Werknemers hebben op hun beurt de plicht om zich in te spannen om te werken en mee te werken aan veiligheidsmaatregelen.

Maar belangrijk: niemand is verplicht om onveilige situaties te accepteren.

Sneeuw, ijzel of uitgevallen openbaar vervoer geven geen automatisch recht op thuisblijven, maar veiligheid mag nooit ondergeschikt worden gemaakt aan aanwezigheid. De wet vraagt dus niet om starre regels, maar om zorgvuldige afwegingen.

De realiteit van deze week

De omstandigheden van deze week maken die afweging concreet, want woon-werkverkeer werd op veel plekken gevaarlijk, alternatieven (OV, vluchten) vielen weg, reistijden liepen onvoorspelbaar op en stress en onzekerheid namen toe.

Voor functies waarin thuiswerken mogelijk is, bied dat vaak uitkomst. Maar het ontbreken van duidelijke afspraken kan ook hier zorgen voor twijfel en ongelijkheid: waarom mag de één thuiswerken en de ander niet?

Thuiswerken: geen recht, wel verantwoordelijkheid

Thuiswerken bij extreem weer is juridisch geen automatisme. Werknemers kunnen een verzoek doen, werkgevers moeten dat serieus overwegen en gemotiveerd beslissen.

Organisaties die vooraf hebben vastgelegd wanneer thuiswerken wordt aanbevolen, hoe bereikbaarheid en werktijden worden ingevuld en hoe dit wordt gecommuniceerd, ervaren deze week meer rust. Niet omdat alles opgelost is, maar omdat verwachtingen duidelijk zijn.

Maar niet iedereen kan thuisblijven

En dan is er een grote groep werknemers voor wie deze discussie nauwelijks speelt. Omdat hun werk simpelweg doorgaat.

Denk aan thuiszorgmedewerkers en wijkverpleegkundigen, zorgprofessionals in ziekenhuizen en instellingen, politie, brandweer en ambulancediensten, monteurs van energie- en telecombedrijven, chauffeurs in logistiek en distributie en medewerkers in vitale retail en dienstverlening.

Voor hen betekent extreem weer niet “kan ik thuiswerken?”, maar “hoe kom ik veilig bij wie op mij rekent?”

Werken onder barre weersomstandigheden vraagt veel van deze medewerkers:

• fysiek, door kou, gladheid en vermoeidheid;
• mentaal, door verhoogde druk en verantwoordelijkheid;
• emotioneel, omdat uitval vaak geen optie is.

Veel van deze medewerkers voelen een sterke loyaliteit naar cliënten, patiënten, burgers of collega’s. Juist dat maakt hen kwetsbaar. De grens tussen toewijding en overbelasting is dun.

Wat vraagt dit van werkgevers in vitale functies?

Voor werkgevers met medewerkers die op pad móéten, gaat goed werkgeverschap verder dan roosters en planning.

Het vraagt om realistische inschattingen van wat veilig is, ruimte om routes, diensten of taken aan te passen, goede faciliteiten, zoals beschermende kleding en veilig vervoer en vooral: een duidelijke boodschap dat veiligheid altijd voorrang heeft.

Medewerkers moeten weten dat zij mogen stoppen als het echt niet verantwoord is; zonder angst voor repercussies.

En wat vraagt dit van organisaties die wél flexibel zijn?

Deze week roept ook een bredere vraag op: hebben organisaties die hun werk anders kunnen organiseren, een verantwoordelijkheid naar degenen die dat niet kunnen?

Niet juridisch, maar maatschappelijk en moreel wel.

Dit kunnen zij invullen door medewerkers die thuis kunnen werken ook daadwerkelijk thuis te laten werken en daarmee onnodige reisbewegingen te vermijden. Maar natuurlijk ook door begrip te tonen voor vertragingen in ketens en dienstverlening en expliciet waardering uit te spreken voor professionals die wél op pad gaan.

Dit soort keuzes en gedrag kunnen grote impact hebben.

Van ad hoc naar doordacht beleid

Extreem weer, in welke vorm dan ook, is geen uitzondering meer. Wie deze week alleen reageert, loopt achter de feiten aan. Wie reflecteert, kan vooruit.

Dit is het moment om na te denken over:

• een helder protocol voor werken bij extreem weer;
• duidelijke communicatie vooraf;
• ruimte voor maatwerk zonder willekeur;
• en aandacht voor verschillen tussen functies en sectoren.

Niet alles hoeft dichtgetimmerd te zijn, maar een aantal basale zaken bespreken en vastleggen, zorgt ervoor dat een volgende keer zaken soepeler verlopen.

Tot slot

Deze week draait niet alleen om sneeuw, ijs en stilstaande treinen. Het gaat over vertrouwen. Over verantwoordelijkheid. En over hoe we met elkaar omgaan als omstandigheden ons uitdagen.

Organisaties die laten zien dat regels en menselijkheid samen kunnen gaan, bouwen aan veerkracht  voor vandaag én voor de toekomst.

Bij Colibri Consulting geloven we dat goed HR-beleid zichtbaar wordt op momenten waarop niet iedereen dezelfde keuzes heeft. Juist dan maken duidelijke kaders en menselijke beslissingen het verschil.